
Published: 1 min read
سرباتری شل را اول تمیز و بعد با آچار مناسب سفت کنید؛ اگر با سفت کردن هم روی قطب لق میماند، یا بدنهاش ترک دارد، یا رزوهٔ پیچش هرز شده، تعمیرش ارزش ریسک ندارد و باید عوض شود. قطبِ سربیِ خودِ باتری اگر ساییده یا کوچک شده باشد، مشکل از سرباطری نیست و باید متخصص باتری بررسیاش کند.
این نوشته برای راننده، صاحب کامیون و مکانیکی است که با یک سرباطری لق یا شکسته روبهروست و باید تصمیم بگیرد: سفت کند، تعمیر کند یا عوض کند. روش کامل باز و بستن و ترتیب کابلها را در راهنمای نصب و نگهداری سرباتری آوردهایم و انواع و جنس سرباتری را در مقالهٔ انواع سرباطری؛ اینجا فقط سراغ عیبیابی و تصمیم میرویم.
سر باتری شل باشد چه میشود؟
سرباتری شل یعنی سطح تماس فلز با قطب باتری کم شده است. جریان استارت کامیون زیاد است و وقتی از یک سطح کوچک عبور کند، همان نقطه مقاومت پیدا میکند. نتیجه چند نشانهٔ آشناست:
- استارت سنگین یا فقط صدای تقتق: ولتاژ در لحظهٔ استارت زدن پایین میافتد و اتوماتیک استارت میزند و ول میکند. اگر بعد از سفت کردن سرباتری هم استارت فقط تق میزند، سراغ اتوماتیک استارت بروید.
- داغ شدن سرباتری: بعد از چند استارت پشتسرهم، سرباطری لق گرم میشود. این گرما پلاستیک درپوش و عایق کابل را بهمرور خراب میکند.
- خاموش و روشن شدن چراغها و آمپرها: با هر تکان کابین یا دستانداز، اتصال یک لحظه قطع و وصل میشود.
- شارژ ناقص: دینام شارژ میدهد، اما جریان از اتصال شل درست به باتری نمیرسد و باتری کمکم ضعیف میشود.
- خوردگی سریعتر: جرقهٔ ریز و گرما در محل اتصال، رسوب سفید و سبز را بیشتر میکند و مقاومت باز هم بالا میرود.
چرا سرباتری شل به دینام و برق خودرو آسیب میزند؟
وقتی موتور روشن است و دینام در حال شارژ است، باتری مثل یک ضربهگیر بزرگ در مدار برق عمل میکند و نوسان ولتاژ را میگیرد. اگر سرباتری در همین لحظه یکباره قطع شود، این ضربهگیر از مدار بیرون میرود و ولتاژ خروجی دینام برای لحظهای بالا میپرد.
این جهش ولتاژ میتواند به دیودهای پل دینام و آفتامات (رگولاتور) فشار بیاورد و در خودروهایی که یونیت کنترل، تاکوگراف یا سیستم الکترونیکی دارند، به آنها هم برسد. یک بار قطع و وصل شاید اتفاقی نیفتد، اما سرباطریای که هر روز روی جاده لق میزند، این ضربه را بارها تکرار میکند. پس اگر دینام کامیون پشتسرهم دیود میسوزاند یا شارژش نامنظم است، پیش از تعویض قطعه، سفتی سرباتریها و کابلها را بررسی کنید. اگر دینام واقعاً آسیب دیده و باید عوض شود، دینامهای ساج را در دستهبندی دینام ببینید.
چطور بفهمیم ایراد از سرباتری است، از قطب باتری یا از سرکابل؟
اتصال باتری سه بخش دارد و هر کدام عیب خودش را دارد. قبل از هر کاری، این سه را از هم جدا کنید:
- سرباتری (کلمپ): قطعهای که دور قطب باتری بسته میشود. اگر پیچ تا ته بسته میشود ولی حلقهٔ بست هنوز دور قطب میچرخد، یا لبههای بست به هم رسیدهاند، یا ترک دیده میشود، مشکل از خود سرباتری است.
- قطب باتری (میلهٔ سربی): استوانهٔ سربی روی باتری. اگر قطب ساییده، کج، لبپریده یا آشکارا باریکتر از قطب دیگر شده، حتی سرباطری نو هم رویش درست سفت نمیشود.
- سرکابل یا اتصال کابل به سرباتری: اگر سرباتری روی قطب محکم است ولی کابل در محل بست تکان میخورد، یا رشتههای سیم زیر صفحه سبز و پوسیده شدهاند، ایراد از کابل است.
یک آزمایش ساده: با موتور خاموش، سرباتری را با دست بپیچانید. اگر روی قطب چرخید، بست یا قطب مشکل دارد. اگر سرباتری ثابت بود ولی کابل لق بود، سراغ سرکابل بروید. مکانیکها با ولتمتر هم افت ولتاژ را دو سر اتصال در لحظهٔ استارت میسنجند؛ هر افت محسوسی روی یک اتصال، نشان مقاومت زیادی در همان نقطه است.
چگونه سر باتری را سفت کنیم؟
سفت کردن درست چهار قدم کلیدی دارد: سوییچ را ببندید و مصرفکنندهها را خاموش کنید؛ سرباتری را باز کنید (اول منفی)؛ قطب و داخل بست را تا فلز براق تمیز کنید؛ و هنگام بستن، اول مثبت و بعد منفی را ببندید و پیچ را تا جایی سفت کنید که سرباتری با دست نچرخد. قدمبهقدم کامل این کار، همراه با نکتههای پیشگیری از خوردگی، در راهنمای سرباتری کامیون آمده است.
دو اشتباه رایج را تکرار نکنید. اول، زور زیاد: سفت کردن بیش از حد، حلقهٔ بست را تغییر شکل میدهد یا رزوه را هرز میکند و قطب سربی نرم باتری را هم میخورد. دوم، کوبیدن سرباتری با چکش روی قطب: این کار به قطب و آببندی پای قطب در بدنهٔ باتری آسیب میزند. اگر سرباتری سخت جا میرود، بست را کمی باز کنید، نه اینکه آن را بکوبید.
سر باتری آچار چند میخورد؟
جواب یک عدد ثابت نیست. اندازهٔ آچار به مهرهٔ همان مدل سرباتری بستگی دارد و سازندهها مهرههای متفاوتی به کار میبرند. سرباتری خودروهای سواری معمولاً مهرهٔ کوچکی دارد، اما سرباطری کامیون و ماشینآلات ممکن است برای بست قطب و برای صفحهٔ کابل مهرههای جدا داشته باشد.
پیش از کار، مهرهٔ همان سرباتری را ببینید و آچار تخت یا رینگی هماندازه بردارید. آچار بزرگتر یا انبردست گوشهٔ مهره را گرد میکند و کار بعدی را سختتر. دستهٔ آچار هم عایقدار باشد یا مراقب باشید همزمان به قطب مثبت و بدنهٔ فلزی خودرو نخورد.
کدام خرابی سرباتری تعمیر میشود و کدام نه؟
جدول زیر برای تصمیم سریع است. ستون «در محل؟» یعنی آیا یک راننده یا مکانیک با ابزار معمولی میتواند مطمئن رفعش کند.
| مشکل | نشانه | رفع در محل؟ | چه زمانی تعویض؟ |
|---|---|---|---|
| شل بودن ساده | سرباتری با دست میچرخد، بست سالم است | بله؛ تمیز و سفت کنید | اگر بعد از سفت کردن دوباره زود شل شد |
| خوردگی و رسوب | پودر سفید یا سبز، استارت سنگین | بله؛ تمیزکاری و محافظ | اگر فلز زیر رسوب خورده و نازک شده |
| هرز شدن پیچ یا مهره | مهره تا ته نمینشیند یا در جا میچرخد | گاهی؛ با پیچ و مهرهٔ نو هماندازه | اگر رزوهٔ خود بدنه خراب شده |
| تغییر شکل حلقهٔ بست | لبههای بست به هم رسیده ولی باز هم لق است | خیر | همان موقع |
| ترک یا شکستگی بدنه | ترک موئی، لبپریدگی، داغ شدن | خیر | همان موقع |
| پوسیدگی سرکابل | کابل زیر صفحه تکان میخورد، سیمها سبز شده | بله؛ با کابل یا سرکابل نو | سرباتری اگر سالم است میماند |
| ساییدگی یا کوچک شدن قطب باتری | سرباتری نو هم روی قطب سفت نمیشود | خیر؛ کار متخصص باتری | بازسازی قطب یا تعویض باتری |
سر باتری شکسته را چگونه درست کنیم؟
سرباتری ترکخورده یا شکسته را نباید درست کرد. سرباطری قطعهای است که کل جریان استارت از آن میگذرد. چسب، بست فلزی کمکی یا جوش دادن یک بدنهٔ ترکخورده، سطح تماس یکنواخت را برنمیگرداند و نقطهٔ ترک همان جایی است که دوباره داغ میشود و باز میشود.
اگر فقط پیچ یا مهره هرز شده و بدنه سالم است، تعویض پیچ و مهره با نمونهٔ هماندازه کار معقولی است. اما اگر رزوهٔ داخل بدنه از بین رفته، یا حلقهٔ بست بعد از چند بار زور زیاد گشاد و کج شده، قیمت یک سرباتری نو در برابر یک بار ماندن کامیون در جاده یا سوختن دیود دینام ناچیز است.
تعمیر سرب سر باطری و جوش سرباتری یعنی چه؟
وقتی در بازار از «جوش سرب سرباطری» یا «دستگاه جوش سرباتری» حرف میزنند، معمولاً منظورشان بازسازی قطب سربی خود باتری است؛ گاهی هم ریختن دوبارهٔ سرب سرباتریهای ارزان سربی را میگویند که برای کامیون همان ایرادهای سرباتری تعمیری را دارد. قطب باتری از سرب است؛ با سالها باز و بسته شدن و سفت کردن بیش از حد، ساییده و باریک میشود و دیگر هیچ سرباتریای رویش درست نمینشیند. در باتریسازیها با قالب و دستگاه مخصوص، سرب به قطب اضافه میکنند تا قطر و شکلش برگردد.
این کار در تعمیرگاه باتری و با تجهیزات مناسب انجام میشود و جای آزمایش در پارکینگ نیست. سه خطر جدی دارد: گرمای زیاد میتواند به بدنهٔ پلاستیکی باتری و آببندی پای قطب آسیب بزند؛ باتری در حال شارژ یا تازه شارژشده گاز هیدروژن آزاد میکند که با شعله یا جرقه منفجر میشود؛ و بخار سرب برای ریه و بدن خطرناک است.
راهحلهای موقت مثل پیچیدن فویل آلومینیومی، گذاشتن تکهحلبی یا ورقهٔ مسی لای قطب و سرباتری هم برای کامیون قابل اعتماد نیستند. این لایهها سطح تماس را کم میکنند، زودتر خورده میشوند و زیر جریان سنگین استارت داغ میکنند. شاید خودرو را تا تعمیرگاه برسانند، اما راهحل ماندگار نیستند. اگر قطب باتری بیش از حد ساییده است، تصمیم بازسازی یا تعویض باتری را به متخصص باتری بسپارید.
پیش از دست زدن به سرباتری: سوییچ را ببندید و دستکش عایق و عینک ایمنی بزنید. موقع باز کردن اول کابل منفی و موقع بستن اول کابل مثبت را وصل کنید. آچار نباید همزمان به قطب مثبت و بدنهٔ خودرو برسد. نزدیک باتری سیگار، فندک، سنگفرز و هیچ جرقهای نباشد؛ باتری گاز قابل انفجار آزاد میکند. اگر باتری باد کرده، ترک دارد یا اسید از آن بیرون زده، به آن دست نزنید و با متخصص تماس بگیرید.
در کامیون ۲۴ ولت چه سرباتریهایی را باید بررسی کرد؟
بیشتر کامیونها و ماشینآلات دیزلی برق ۲۴ ولت دارند که از دو باتری ۱۲ ولت سریشده به دست میآید. یعنی علاوه بر کابل مثبت اصلی و کابل منفی (بدنه)، یک کابل رابط هم هست که مثبت یک باتری را به منفی باتری دیگر وصل میکند و دو سرباتری خودش را دارد.
گاهی راننده دو سرباتری اصلی را سفت کرده، ولی مشکل از سرباطری کابل رابط است که زیر درپوش جعبهٔ باتری از دید پنهان میماند. پس در کامیون ۲۴ ولت هر چهار سرباتری را بررسی کنید (در ماشینآلاتی که چهار باتری دارند، همهٔ سرباتریها را) و اگر یکی را بهخاطر خرابی عوض میکنید، بقیه را هم از نظر خوردگی و ترک نگاه کنید.
چه زمانی سرباتری را عوض کنیم؟
بهطور خلاصه، سرباتری را عوض کنید اگر:
- بدنه ترک، لبپریدگی یا اثر ذوب و داغشدگی دارد؛
- حلقهٔ بست با سفت کردن کامل هم روی قطب سالم لق میماند؛
- رزوهٔ بدنه هرز شده و پیچ نو هم نمیگیرد؛
- خوردگی فلز را خورده و نازک کرده است؛
- چند بار پشتسرهم بعد از سفت کردن دوباره شل شده است.
موقع تعویض، سرباتری را همجفت (مثبت و منفی) و متناسب با قطب و کابل خودرو انتخاب کنید و اگر کابل یا سرکابل پوسیده است، آن را هم همزمان نو کنید.
سرباطری دیزلی ساج برای کدام کامیونهاست؟
گروه صنعتی ساج در تبریز دو مدل سرباتری برای خودروهای دیزلی، کامیون و ماشینآلات راهسازی تولید میکند؛ سرباتری خودروی سواری جزو محصولات ساج نیست.
- سرباطری دیزلی ساج: مدل استاندارد که پیچ و مهرهٔ آن جداست.
- سرباطری مهره سرخود: مهره روی خود سرباتری میماند و هنگام باز و بستن در محفظهٔ موتور نمیافتد و گم نمیشود؛ در جای تنگ کار را راحتتر میکند.
هر دو مدل در کارخانهٔ ساج ساخته و پیش از فروش آزمایش میشوند و یک سال گارانتی از تاریخ تولید درجشده روی برچسب هولوگرام دارند. هر دو را در دستهبندی سرباطری میبینید. فروش آنلاین و قیمت روی سایت نیست؛ برای سفارش از طریق تلفن یا واتساپ در صفحهٔ تماس با ساج اقدام کنید.
پرسشهای پرتکرار
سر باتری شل باشد چه میشود؟
استارت سنگین میشود یا فقط تق میزند، سرباتری داغ میکند، چراغها با تکان خودرو کم و زیاد میشوند و باتری درست شارژ نمیشود. قطع و وصل لحظهای در حال کار موتور هم میتواند به دیودها و آفتامات دینام فشار بیاورد.
چگونه سر باتری را سفت کنیم؟
سوییچ را ببندید، سرباتری را باز کنید (اول منفی)، قطب و داخل بست را تمیز کنید، بعد اول مثبت و سپس منفی را ببندید و تا جایی سفت کنید که با دست نچرخد. زور زیاد بست و قطب سربی را خراب میکند.
سر باتری شکسته را چگونه درست کنیم؟
سرباتری ترکخورده یا شکسته قابل اعتماد تعمیر نمیشود و باید عوض شود. فقط اگر بدنه سالم است و پیچ یا مهره هرز شده، تعویض پیچ و مهره با نمونهٔ هماندازه کافی است.
جوش سرب سرباطری یعنی چه و خودم میتوانم انجام بدهم؟
معمولاً منظور بازسازی قطب سربی ساییدهٔ خود باتری است؛ گاهی هم ریختن دوبارهٔ سرب سرباتریهای ارزان سربی، که برای کامیون قابل اعتماد نیست. این کار را متخصص باتری با تجهیزات مخصوص انجام میدهد؛ گرما، گاز هیدروژن قابل انفجار و بخار سرب آن را برای کار در پارکینگ خطرناک میکند.
سر باتری آچار چند میخورد؟
به مهرهٔ همان مدل سرباتری بستگی دارد و عدد ثابتی ندارد. پیش از کار مهره را ببینید و آچار تخت یا رینگی هماندازه بردارید تا گوشههای مهره گرد نشود.
گذاشتن فویل یا حلبی لای سرباتری شل کار درستی است؟
فقط شاید خودرو را تا تعمیرگاه برساند. این لایهها سطح تماس را کم میکنند، زود خورده میشوند و زیر جریان سنگین استارت کامیون داغ میکنند؛ راهحل ماندگار تعویض سرباتری یا بازسازی قطب است.
در کامیون ۲۴ ولت چند سرباتری را باید بررسی کرد؟
در کامیونی با دو باتری، چهار سرباتری: مثبت اصلی، منفی بدنه و دو سرباتری کابل رابطی که دو باتری ۱۲ ولت را سری میکند. سرباطری کابل رابط معمولاً از دید پنهان است و زیاد فراموش میشود.