Yayın tarihi: 1 dk okuma
برای انتخاب استارت و دینام کامیون، اول ولتاژ سیستم برق خودرو (۱۲ یا ۲۴ ولت) را مشخص کنید، بعد مدل خودرو و موتور، تعداد دندهٔ استارت، توان استارت به کیلووات و آمپر دینام را با قطعهٔ قبلی تطبیق دهید. اگر یکی از این‌ها اشتباه باشد، قطعه یا اصلاً سوار نمی‌شود یا سوار می‌شود و زود آسیب می‌بیند. در ادامه هر کدام از این معیارها را با مثال‌هایی از کاتالوگ ساج توضیح داده‌ایم.
چرا انتخاب درست استارت و دینام کامیون مهم است؟
استارت در چند ثانیه بیشترین جریان را از باتری می‌کشد تا فلایویل موتور دیزل را بچرخاند؛ دینام هم در تمام مدت کار موتور باید باتری را شارژ کند و برق چراغ‌ها، فن، بخاری و دیگر مصرف‌کننده‌ها را بدهد. قطعه‌ای که با خودرو جور نباشد، معمولاً همان روزهای اول خودش را نشان نمی‌دهد؛ بلکه با استارت‌های ضعیف، دنده‌های ساییده، باتری‌ای که مدام خالی می‌شود یا دینامی که داغ می‌کند، کم‌کم هزینه می‌سازد. برای مکانیک و فروشندهٔ قطعه هم برگشت خوردن یک قطعهٔ اشتباه یعنی وقت و اعتبار از دست رفته.
۱. ولتاژ سیستم: ۱۲ ولت یا ۲۴ ولت
اولین و قطعی‌ترین معیار، ولتاژ است. بیشتر کامیون‌های سنگین، کشنده‌ها و اتوبوس‌ها سیستم ۲۴ ولت دارند (دو باتری ۱۲ ولت سری)، و بسیاری از تراکتورها، لیفتراک‌ها و بعضی کامیونت‌ها ۱۲ ولت هستند. نکته اینجاست که یک مدل خودرو ممکن است در هر دو نسخه دیده شود؛ مثلاً در کاتالوگ ساج برای بنز خاور هم استارت خاور ۱۲ ولت هست و هم استارت خاور ۲۴ ولت. پس فقط از روی نام خودرو قضاوت نکنید؛ باتری‌ها و پلاک قطعهٔ قبلی را ببینید.
در دینام، عدد روی پلاک کمی بالاتر از ولتاژ سیستم است، چون دینام باید ولتاژی کمی بیشتر از باتری بسازد تا بتواند شارژش کند. به همین دلیل دینام سیستم ۱۲ ولت را با عنوان «۱۴ ولت» و دینام سیستم ۲۴ ولت را با عنوان «۲۸ ولت» می‌شناسند.
| معیار | سیستم ۱۲ ولت | سیستم ۲۴ ولت |
|---|---|---|
| باتری | یک باتری ۱۲ ولت یا چند باتری موازی | دو باتری ۱۲ ولت به‌صورت سری |
| عنوان دینام در بازار | دینام ۱۴ ولت | دینام ۲۸ ولت |
| توان استارت‌های کاتالوگ ساج | ۳ و ۴ کیلووات | ۴ تا ۶٫۵ کیلووات |
| نمونهٔ کاربرد در کاتالوگ ساج | تراکتور فرگوسن ۲۸۵ و ۳۹۹، لیفتراک و کمباین سهند، خاور ۱۲ ولت | بنز ده تن، مایلر و واگن هوود، ولوو، هوو، دانگ‌فنگ، اتوبوس |
نصب استارت ۱۲ ولت روی سیستم ۲۴ ولت می‌تواند به سوختن سیم‌پیچ و اتوماتیک استارت منجر شود، و استارت ۲۴ ولت روی سیستم ۱۲ ولت هم توان کافی برای چرخاندن موتور ندارد. همین قاعده برای دینام و آفتامات (رگولاتور) هم برقرار است.
۲. مدل خودرو، مدل موتور و کد فنی قطعه
بعد از ولتاژ، دقیق‌ترین راه شناسایی، مدل موتور است، نه فقط مدل کامیون. یک کامیون ممکن است در سال‌های مختلف با موتورهای متفاوت عرضه شده باشد. برای نمونه، در کاتالوگ ساج برای بنز ده تن دو استارت جدا وجود دارد: استارت ده تن ۲۴ ولت برای مدل ۱۹۲۱ با توان ۵٫۵ کیلووات، و استارت مایلر و واگن هوود ۲۴ ولت با توان ۵٫۴ کیلووات. هر دو ۹ دندانه‌اند، ولی یکی نیستند.
بهترین مرجع، پلاک یا کد حک‌شده روی قطعهٔ قبلی است. بسیاری از استارت‌ها و دینام‌های کامیون طرح بوش آلمان هستند و شمارهٔ مرجع بوش دارند؛ مثلاً در کاتالوگ ساج یک دینام ۲۸ ولت ۳۵ آمپر با مرجع بوش 1124034029 معرفی شده است. وقتی کد قطعهٔ قدیمی را همراه نام خودرو و موتور به فروشنده بدهید، احتمال خطا بسیار کم می‌شود.
۳. توان استارت (کیلووات)
توان استارت نشان می‌دهد این قطعه برای چرخاندن موتور چه اندازه قدرت در اختیار دارد. موتور دیزل بزرگ‌تر، با حجم و نسبت تراکم بالاتر، استارت قوی‌تری لازم دارد. در کاتالوگ استارت موتور ساج توان‌ها از ۳ کیلووات (مثلاً برای تراکتور فرگوسن، جاندیر و لیفتراک سهند) تا ۶٫۵ کیلووات (برای بنز ده سیلندر، کامیون C457، هوو، ولوو و دانگ‌فنگ) دیده می‌شود.
استارت کم‌توان‌تر از نیاز موتور، در هوای سرد یا با باتری نیمه‌شارژ موتور را به‌سختی می‌چرخاند و خودش زودتر داغ و فرسوده می‌شود. استارت پرتوان‌تر هم اگر از نظر نصب و دنده با موتور جور نباشد، فایده‌ای ندارد. بهترین کار، استفاده از همان توانی است که سازندهٔ موتور تعیین کرده است.
۴. تعداد دندهٔ استارت و درگیری با فلایویل
دندهٔ سر استارت (پینیون) باید با دندانه‌های فلایویل موتور جفت شود. در کاتالوگ ساج استارت‌ها با دندهٔ ۹، ۱۰، ۱۱ و ۱۲ دندانه دیده می‌شوند؛ مثلاً استارت خاور ۹ دندانه است، استارت کاویان و فوتون ۱۰ دندانه، استارت هوو و ولوو ۱۱ دندانه، و استارت اتوبوس آکیا و دانگ‌فنگ ۱۲ دندانه. تعداد دندانه فقط یک عدد نیست؛ گام و شکل دندانه هم باید با فلایویل یکی باشد.
دنده‌ای که درست جفت نشود، به پیشانی دندانه‌های فلایویل ضربه می‌زند، صدای تق‌تق یا جیغ می‌دهد و هم دندهٔ استارت و هم فلایویل را می‌ساید. اگر فقط دنده آسیب دیده باشد، می‌توان آن را جداگانه از دستهٔ دنده استارت تهیه کرد.
نکتهٔ نصب: در بعضی خودروها بین کلهٔ استارت و بدنهٔ موتور یک واسطه نصب می‌شود که فاصلهٔ دنده تا فلایویل را تنظیم می‌کند. طبق شرایط گارانتی ساج، استارتی که به دلیل نصب نشدن واسطهٔ کلهٔ استارت دچار درگیری پیشانی دنده شده باشد، شامل گارانتی نیست.
۵. جهت چرخش، فلنج و محل نصب
استارت‌ها و دینام‌ها از نظر جهت چرخش (راست‌گرد یا چپ‌گرد)، شکل فلنج یا کله، فاصلهٔ سوراخ‌های پیچ و محل خروجی سیم‌ها با هم فرق دارند. ممکن است دو استارت ولتاژ، توان و تعداد دندهٔ یکسانی داشته باشند، اما یکی به‌خاطر کلهٔ متفاوت روی موتور ننشیند. پیش از خرید، قطعهٔ قدیمی را از نظر این موارد با قطعهٔ جدید مقایسه کنید:
- شکل و قطر کلهٔ جلو و محل سوراخ پیچ‌ها
- طول بدنه و فاصلهٔ دنده تا فلنج
- محل و نوع ترمینال‌ها (مثبت اصلی، سیم فرمان)
- در دینام: نوع و قطر فولی، تعداد شیار تسمه و شکل پایه‌ها
- جهت چرخش، که معمولاً روی پلاک یا با فلش روی بدنه مشخص شده است
بعضی مدل‌ها نسخهٔ کوتاه و بلند دارند؛ مثلاً در کاتالوگ ساج کنار استارت فرگوسن ۱۲ ولت، «استارت فرکسون ۱۲ ولت کوتاه» برای هپکو و فرگوسن ۲۸۵ هم آمده است. این تفاوت‌ها همان جایی است که سفارش بدون کد یا عکس قطعه به اشتباه می‌کشد.
۶. آمپر دینام را با مصرف خودرو هماهنگ کنید
آمپر دینام نشان می‌دهد در هر لحظه چقدر جریان می‌تواند تولید کند. دینامی که آمپرش کمتر از مصرف خودرو باشد، مدام با حداکثر توان کار می‌کند، داغ می‌شود و باتری هم هیچ‌وقت کامل شارژ نمی‌شود. در دستهٔ دینام ساج مدل‌های ۱۴ و ۲۸ ولت از ۳۵ آمپر تا دینام پرآمپر اتوبوس و کشنده هست؛ برای بنز ده تن، مایلر و واگن هوود هم دینام ۲۸ ولت ۵۵ آمپر وجود دارد و هم دینام ۲۸ ولت ۸۰ آمپر.
کدام را انتخاب کنیم؟ اگر خودرو مصرف‌کنندهٔ اضافه دارد (چراغ‌های کمکی، یخچال، سیستم گرمایشی، بالابر برقی یا تجهیزات اتوبوس)، دینام با آمپر بالاتر لازم است. ساج در شرایط گارانتی خود صریحاً آورده است که اگر مثلاً به‌جای دینام ۸۰ یا ۶۵ آمپر از دینام ۵۵ آمپر استفاده شود و به قطعات آسیب برسد، شامل گارانتی نمی‌شود. یعنی بستن دینام کم‌آمپرتر از نیاز خودرو، هم خطر خرابی دارد و هم گارانتی قطعه را از بین می‌برد.
آفتامات (رگولاتور ولتاژ) هم باید با ولتاژ دینام یکی باشد. در دستهٔ آفتامات دینام ذغال‌دار نسخه‌های ۱۲ و ۲۴ ولت جدا آمده‌اند.
۷. سلامت باتری و کابل‌ها را هم بررسی کنید
گاهی استارت یا دینام سالم به‌اشتباه عوض می‌شود، چون مشکل اصلی در باتری، کابل یا سرباتری بوده است. سرباتری شل یا اکسیدشده، جریان استارت را محدود می‌کند و همان علائم استارت ضعیف را نشان می‌دهد. پیش از تعویض قطعه، ولتاژ باتری و سفتی و تمیزی اتصال‌ها را بررسی کنید؛ در راهنمای سرباتری این موضوع را جداگانه توضیح داده‌ایم.
۸. اصالت، تست و گارانتی
استارت و دینام کامیون قطعه‌ای نیست که بشود فقط با ظاهرش درباره‌اش قضاوت کرد. چند نشانه به تشخیص قطعهٔ قابل اعتماد کمک می‌کند:
- تاریخ تولید و برچسب هولوگرام: روی محصولات ساج تاریخ تولید درج می‌شود و گارانتی یک سال از همان تاریخ حساب می‌شود. پاره شدن برچسب هولوگرام گارانتی را باطل می‌کند.
- تست پیش از عرضه: قطعات ساج در آزمایشگاه ساج مطابق استانداردهای ۴۱۴۳ و ۴۱۴۴ آزمایش می‌شوند؛ دستگاه تست دینام تا ۱۸۰ آمپر را دارد و عمر استارت‌ها با موتور تست تا ۱۵۰۰۰ سیکل بررسی شده است.
- علامت استاندارد اجباری: طبق صفحهٔ دربارهٔ ساج، همهٔ قطعات استارت و دینام این شرکت پروانهٔ کاربرد علامت استاندارد اجباری دارند.
- دستکاری نکردن قطعه: باز کردن، تعمیر یا دستکاری محصول بیرون از شرکت، ضربه و نصب نادرست، گارانتی را از بین می‌برد.
۹. خرید مستقیم از تولیدکننده
برای فروشندهٔ قطعه، تعمیرگاه و ناوگان حمل‌ونقل، خرید از تولیدکننده یعنی دسترسی به کارشناسی که کد و مشخصات را می‌شناسد. گروه صنعتی ساج از سال ۱۳۷۰ در تبریز استارت، دینام و قطعات برقی خودروهای سنگین می‌سازد و تأمین‌کنندهٔ ایدم و ایران خودرو دیزل است. اگر قطعه را بر اساس خودرو جست‌وجو می‌کنید، صفحه‌های قطعات بنز ده تن و مایلر، قطعات بنز خاور و قطعات تراکتور فرگوسن همهٔ قطعات هر خودرو را یک‌جا نشان می‌دهند. برای قطعات بنز خاور و ده تن یک راهنمای جداگانه هم نوشته‌ایم.
ساج فروش آنلاین ندارد. برای سفارش عمده یا استعلام، نام خودرو، مدل موتور، ولتاژ و در صورت امکان عکس پلاک قطعهٔ قبلی را آماده کنید و از راه تماس با ساج با تلفن یا واتس‌اپ با کارشناسان فروش در ارتباط باشید.
چک‌لیست کوتاه پیش از سفارش
- ولتاژ سیستم: ۱۲ یا ۲۴ ولت
- نام خودرو، سال و مدل موتور
- کد یا شمارهٔ مرجع روی پلاک قطعهٔ قبلی
- برای استارت: توان به کیلووات و تعداد دندهٔ پینیون
- برای دینام: آمپر، نوع فولی و مصرف‌کننده‌های اضافهٔ خودرو
- شکل کله یا فلنج، جهت چرخش و محل ترمینال‌ها
- تاریخ تولید و برچسب سالم روی قطعهٔ جدید
راهنمای قطعه بر اساس خودرو
برای چند خودروی پرکار راهنمای جدا نوشته‌ایم: استارت و دینام ولوو N10 و N12، دینام اتوبوس ۴۵۷ و استارت اتوبوس و استارت تراکتور فرگوسن و دینام پرکینز.
پرسش‌های پرتکرار
آیا می‌توان دینام ۲۸ ولت را روی کامیون ۲۴ ولت بست؟
بله، دینامی که در بازار «۲۸ ولت» نامیده می‌شود برای سیستم ۲۴ ولت ساخته شده است، چون برای شارژ باتری باید ولتاژی کمی بالاتر از آن تولید کند. دینام ۱۴ ولت هم برای سیستم ۱۲ ولت است.
اگر به‌جای دینام ۸۰ آمپر دینام ۵۵ آمپر ببندم چه می‌شود؟
دینام کم‌آمپر زیر بار سنگین مدام با حداکثر توان کار می‌کند، داغ می‌شود و باتری را کامل شارژ نمی‌کند. طبق شرایط گارانتی ساج، آسیبی که از استفادهٔ دینام کم‌آمپرتر از نیاز خودرو ایجاد شود شامل گارانتی نیست.
تعداد دندهٔ استارت را از کجا بفهمم؟
دندانه‌های پینیون سر استارت قدیمی را بشمارید یا مشخصات را از پلاک و کد قطعه بخوانید. در کاتالوگ ساج تعداد دنده برای هر استارت درج شده است.
برای سفارش استارت یا دینام از ساج چه اطلاعاتی لازم است؟
نام خودرو، مدل موتور، ولتاژ سیستم و در صورت امکان عکس پلاک یا کد قطعهٔ قبلی. با این اطلاعات کارشناسان فروش ساج از راه تلفن یا واتس‌اپ قطعهٔ درست را مشخص می‌کنند.
گارانتی استارت و دینام ساج چقدر است؟
یک سال از تاریخ تولید که روی برچسب محصول نوشته شده است. باز کردن یا دستکاری قطعه بیرون از شرکت، پاره شدن برچسب هولوگرام و نصب نادرست، گارانتی را باطل می‌کند.