Published: 1 min read
اتوماتیک استارت همان قطعهٔ استوانه‌ای روی بدنهٔ استارت است که با فرمان سوئیچ دو کار را هم‌زمان انجام می‌دهد: دندهٔ استارت را به سمت فلایویل جلو می‌برد و کنتاکت اصلی را می‌بندد تا جریان سنگین باتری به موتور استارت برسد. اگر استارت با زدن سوئیچ فقط صدای تق می‌دهد، اصلاً نمی‌چرخد یا گاهی می‌گیرد و گاهی نه، اتوماتیک پس از باتری و سرباتری یکی از اولین قطعه‌هایی است که باید بررسی شود.
اتوماتیک استارت چیست و چرا لازم است؟
موتور استارت هنگام چرخاندن موتور دیزل جریان بسیار زیادی از باتری می‌کشد. این جریان را نمی‌شود از مسیر سوئیچ داخل کابین عبور داد؛ سیم‌ها و کنتاکت‌های سوئیچ برای چنین باری ساخته نشده‌اند. به همین دلیل بین باتری و موتور استارت یک کلید قدرتی قرار می‌گیرد که با یک جریان کوچک فرمان می‌گیرد و جریان بزرگ را وصل می‌کند. در ایران به این کلید مغناطیسی «اتوماتیک استارت» می‌گویند و در منابع فنی با نام سلونوئید استارت شناخته می‌شود.
کار دوم اتوماتیک مکانیکی است. هستهٔ آهنی داخل آن هنگام فعال شدن به داخل کشیده می‌شود و از طریق دوشاخهٔ استارت نیرو را به دنده منتقل می‌کند تا دنده با فلایویل درگیر شود. وقتی سوئیچ رها می‌شود، فنر داخلی هسته را برمی‌گرداند، دنده عقب می‌رود و مدار اصلی قطع می‌شود. پس سلامت اتوماتیک هم روی رسیدن جریان اثر دارد و هم روی درگیری درست دنده.
اجزای اصلی اتوماتیک استارت
- سیم‌پیچ: با رسیدن فرمان سوئیچ، میدان مغناطیسی می‌سازد و هسته را به داخل می‌کشد. در بیشتر اتوماتیک‌ها یک سیم‌پیچ برای کشیدن هسته و یک سیم‌پیچ برای نگه داشتن آن در طول استارت‌زدن وجود دارد.
- هسته (پلانجر): قطعهٔ متحرکی که حرکتش هم کنتاکت را می‌بندد و هم دوشاخه را جابه‌جا می‌کند.
- کنتاکت اصلی: صفحهٔ مسی که در انتهای حرکت هسته، پیچ ورودی باتری را به پیچ خروجی به سمت موتور استارت وصل می‌کند.
- فنر برگشت: بعد از رها کردن سوئیچ هسته را عقب می‌کشد و مدار را قطع می‌کند.
- پیچ‌ها و فیش‌ها: پیچ ورودی کابل باتری، پیچ خروجی به موتور استارت و فیش فرمان که سیم سوئیچ به آن وصل می‌شود.
علائم خرابی اتوماتیک استارت
خرابی اتوماتیک معمولاً با یکی از چند نشانهٔ آشنا خودش را نشان می‌دهد. هیچ‌کدام از این نشانه‌ها به‌تنهایی حکم قطعی نیست، چون باتری ضعیف، سرباتری شل یا اکسیدشده و کابل فرسوده هم همین رفتارها را ایجاد می‌کنند. با این حال، شناختن الگو کمک می‌کند عیب‌یابی از جای درست شروع شود.
۱. صدای تق بدون چرخیدن استارت
رایج‌ترین نشانه همین است: سوئیچ را می‌زنید، یک تق یا چند تق‌تق پشت‌سرهم شنیده می‌شود، اما موتور استارت نمی‌چرخد. یعنی سیم‌پیچ هسته را کشیده، ولی کنتاکت اصلی جریان کافی را عبور نمی‌دهد. فرسودگی و سوختگی سطح کنتاکت‌ها علت معمول آن است. تق‌تق‌های پشت‌سرهم اغلب به افت ولتاژ مربوط است؛ هسته کشیده می‌شود، ولتاژ می‌افتد، هسته رها می‌شود و این چرخه تکرار می‌شود.
۲. هیچ صدایی نمی‌آید
اگر با زدن سوئیچ هیچ صدایی از اتوماتیک نیاید، یا فرمان به فیش آن نمی‌رسد یا سیم‌پیچ قطع شده است. در شرح اتوماتیک ۱۲ ولت ساج هم سوختن سیم‌پیچ از علت‌های نچرخیدن استارت ذکر شده است. پیش از تعویض، باید مطمئن شد که برق سوئیچ واقعاً به فیش فرمان می‌رسد.
۳. استارت بعد از روشن شدن موتور خاموش نمی‌شود
اگر بعد از رها کردن سوئیچ صدای چرخیدن استارت ادامه پیدا کند، یا کنتاکت اصلی به هم چسبیده، یا هسته در مسیرش گیر کرده، یا فرمان سوئیچ قطع نمی‌شود. این حالت خطرناک است؛ دنده درگیر می‌ماند و موتور استارت مدام زیر جریان است، پس کاسه‌خار، آرمیچر، دنده و بوش‌ها در مدت کوتاهی آسیب جدی می‌بینند و کابل‌ها داغ می‌شوند. در این وضعیت موتور را خاموش کنید و برق را با کلید قطع‌کن باتری، یا اگر نیست با جدا کردن کابل منفی از باتری، قطع کنید؛ مراقب جرقه و قطعه‌های داغ باشید و تا رفع عیب استارت نزنید.
۴. استارت گاهی می‌گیرد و گاهی نه
استارت‌زدن نامنظم معمولاً به کنتاکت‌های ناصاف و سوخته برمی‌گردد که فقط در بعضی نقاط تماس خوب برقرار می‌کنند. اتصال‌های شل روی پیچ‌های اتوماتیک یا سرباتری هم همین رفتار را دارند. اگر با چند ضربهٔ آرام به بدنهٔ اتوماتیک استارت گرفت، احتمال خرابی کنتاکت یا گیر کردن هسته بیشتر می‌شود؛ این ترفند راه‌حل نیست و فقط نشانه است.
۵. چرخیدن استارت با صدای ساییدگی دنده
اگر استارت می‌چرخد ولی صدای ساییدگی یا کوبیدن دنده شنیده می‌شود، ممکن است دنده پیش از درگیری کامل با فلایویل شروع به چرخش کند. این مشکل می‌تواند از اتوماتیک، دوشاخه یا مجموعهٔ کاسه‌خار باشد و ادامهٔ آن به دندانه‌های فلایویل هم آسیب می‌زند.
تست اتوماتیک استارت پیش از تعویض
قبل از باز کردن استارت چند بررسی ساده خیلی از خریدهای اشتباه را حذف می‌کند. این کارها را باید کسی انجام دهد که با مدار پرجریان استارت آشناست، چون اتصال اشتباه می‌تواند جرقه، سوختن کابل یا چرخیدن ناگهانی موتور را در پی داشته باشد.
- اول باتری و اتصال‌ها: شارژ باتری، تمیزی و سفتی سرباتری‌ها و سالم بودن کابل‌های اصلی و اتصال بدنه را بررسی کنید. بسیاری از «خرابی‌های اتوماتیک» در واقع اتصال ضعیف سرباتری است؛ در راهنمای سرباتری کامیون و خودروهای دیزلی نشانه‌های آن را توضیح داده‌ایم.
- رسیدن فرمان به فیش: خودرو را در دندهٔ خلاص بگذارید و ترمزدستی را بکشید؛ بعد با تست‌لامپ یا ولت‌متر بررسی کنید که هنگام زدن سوئیچ، ولتاژ به فیش فرمان اتوماتیک می‌رسد. اگر نمی‌رسد، عیب در سوئیچ، رله یا سیم‌کشی است، نه در خود اتوماتیک.
- افت ولتاژ روی کنتاکت: هنگام استارت‌زدن، اختلاف ولتاژ بین پیچ ورودی و پیچ خروجی اتوماتیک را اندازه بگیرید. در کنتاکت سالم این اختلاف بسیار کم است؛ اختلاف محسوس یعنی کنتاکت جریان را خوب عبور نمی‌دهد.
- تست روی میز: استارت بازشده را می‌شود روی میز کار با باتری مناسب و کابل‌های قطور آزمایش کرد تا جلو آمدن دنده و چرخیدن موتور استارت جداگانه دیده شود. استارت باید محکم مهار شده باشد، ولتاژ باتری با ولتاژ استارت یکی باشد، دست و لباس از دنده دور بماند و اتصال فقط چند لحظه برقرار شود. وصل کردن پیچ‌های اتوماتیک به هم با پیچ‌گوشتی یا سیم روی خودرو جرقهٔ شدید و چرخیدن ناگهانی موتور را در پی دارد و توصیه نمی‌شود.
اگر فرمان به فیش می‌رسد، باتری و کابل‌ها سالم‌اند و باز هم فقط تق شنیده می‌شود، احتمال خرابی اتوماتیک بالاست. البته اگر اتوماتیک سالم باشد و موتور استارت نچرخد، مشکل می‌تواند از داخل خود استارت باشد.
تعمیر یا تعویض اتوماتیک استارت؟
در بعضی تعمیرگاه‌ها کنتاکت‌های سوخته را صاف یا جابه‌جا می‌کنند تا اتوماتیک دوباره کار کند. این کار شاید موقتاً جواب بدهد، اما سطح کنتاکتی که یک بار سوخته معمولاً دوباره زودتر از قبل خراب می‌شود. وقتی سیم‌پیچ سوخته، فنر ضعیف شده یا بدنه و هسته آسیب دیده، تعمیر منطقی نیست و تعویض کامل اتوماتیک انتخاب درست‌تری است.
یک نکته را هم نباید فراموش کرد: اتوماتیکی که سوخته، گاهی نتیجهٔ مشکل دیگری است. استارت‌زدن طولانی و پشت‌سرهم، باتری ضعیف که ولتاژ را پایین می‌کشد، یا استارتی که به‌خاطر بوش و بلبرینگ فرسوده سنگین می‌چرخد، فشار بیشتری روی اتوماتیک می‌گذارد. اگر استارت را برای تعویض اتوماتیک باز کرده‌اید، وضعیت کاسه‌خار، بوش‌ها و دوشاخه را هم ببینید. برای همین تعمیر، کیت‌های تعمیر استارت ساج، از جمله کیت کاسه‌خار استارت خاور، در دسترس‌اند تا یک بار باز کردن استارت برای همهٔ قطعه‌های فرسوده کافی باشد.
اتوماتیک استارت ۱۲ ولت و ۲۴ ولت؛ تفاوت در چیست؟
ظاهر اتوماتیک‌های ۱۲ و ۲۴ ولت ممکن است شبیه باشد، اما سیم‌پیچ آن‌ها برای ولتاژ متفاوتی ساخته شده است. اتوماتیک ۱۲ ولت روی سیستم ۲۴ ولت جریان بیش از حد می‌کشد و سیم‌پیچ آن خیلی زود می‌سوزد. اتوماتیک ۲۴ ولت روی سیستم ۱۲ ولت هم نیروی کافی برای کشیدن هسته و بستن کامل کنتاکت ندارد. به همین دلیل در شرح محصول اتوماتیک ساج تأکید شده که پیش از سفارش ولتاژ استارت را بررسی کنید.
| مورد | اتوماتیک استارت ۱۲ ولت خاوری | اتوماتیک استارت ۲۴ خاوری |
|---|---|---|
| ولتاژ سیستم برق | ۱۲ ولت | ۲۴ ولت |
| کاربرد در کاتالوگ ساج | استارت موتور مینی‌بوس | مدل ۲۴ ولت طرح خاور |
| استارت هم‌ولتاژ در کاتالوگ | استارت خاور ۱۲ ولت (خاور ۶۰۸ و ۸۰۸، مینی‌بوس بنز ۹۱۱، موتور ۳۸۶ ایدم) | استارت خاور ۲۴ ولت (خاور ۶۰۸ و ۸۰۸، مینی‌بوس بنز، اتوبوس بنز ۳۰۲، موتور ۳۱۴ ایدم) |
| نتیجهٔ نصب روی ولتاژ اشتباه | روی سیستم ۲۴ ولت سیم‌پیچ می‌سوزد | روی سیستم ۱۲ ولت ممکن است هسته کامل کشیده نشود و کنتاکت درست بسته نشود |
خودروهای خانوادهٔ خاور با هر دو ولتاژ در بازار هستند؛ پس نام خودرو به‌تنهایی برای انتخاب کافی نیست. ولتاژ باتری‌ها و برچسب استارت فعلی را ببینید. برای شناخت دقیق‌تر استارت‌های این خانواده، راهنمای استارت و دینام بنز خاور و ده تن را بخوانید و فهرست قطعه‌ها را در صفحهٔ قطعات بنز خاور ببینید.
اتوماتیک استارت‌های ساج
گروه صنعتی ساج در کاتالوگ فعلی خود دو اتوماتیک استارت طرح خاور دارد که هر دو در کارخانهٔ ساج در تبریز ساخته و آزمایش می‌شوند:
- اتوماتیک استارت ۲۴ خاوری: مدل ۲۴ ولت طرح خاور، در دستهٔ اتوماتیک استارت.
- اتوماتیک استارت ۱۲ ولت خاوری: مدل ۱۲ ولت طرح خاور که در کاتالوگ برای استارت موتور مینی‌بوس معرفی شده است، در دستهٔ اتوماتیک استارت خاوری ۱۲ ولت.
اگر کل استارت فرسوده است و تعویض اتوماتیک به‌تنهایی کافی نیست، استارت‌های کامل ساج را در دستهٔ استارت موتور ببینید؛ برای خانوادهٔ خاور، استارت خاور ۱۲ ولت و استارت خاور ۲۴ ولت هر دو در کاتالوگ هستند. اگر در انتخاب بین تعمیر و تعویض کامل تردید دارید، راهنمای انتخاب استارت و دینام کامیون کمک می‌کند.
چطور اتوماتیک درست را انتخاب و سفارش دهیم؟
- ولتاژ سیستم را قطعی کنید: ۱۲ یا ۲۴ ولت، از روی باتری‌ها و برچسب استارت فعلی.
- طرح استارت را بشناسید: اتوماتیک‌های ساج طرح خاور هستند؛ اتوماتیک قدیمی را کنار قطعهٔ نو بگذارید و محل پیچ‌ها و فیش فرمان را مقایسه کنید.
- علت خرابی را پیدا کنید: اگر اتوماتیک قبلی سوخته، باتری، کابل‌ها، سوئیچ و سلامت خود استارت را هم بررسی کنید تا قطعهٔ نو به همان سرنوشت دچار نشود.
- نصب را درست انجام دهید: کابل منفی باتری را قبل از کار جدا کنید، پیچ‌های قدرت را تمیز و محکم ببندید و سیم فرمان را به فیش درست وصل کنید.
- برچسب را نگه دارید: تاریخ تولید روی برچسب هولوگرام مبنای گارانتی است.
سایت ساج فروش آنلاین ندارد و قیمت روی صفحه‌ها درج نمی‌شود. برای استعلام موجودی و سفارش، از راه تلفن یا واتس‌اپ در صفحهٔ تماس با ما اقدام کنید.
گارانتی و آزمون
محصولات ساج از تاریخ تولیدی که روی برچسب نوشته شده یک سال گارانتی دارند. طبق شرایط گارانتی ساج، باز کردن یا دستکاری قطعه خارج از شرکت، پاره شدن برچسب هولوگرام، ضربه و آسیب، و اتصال یا نصب نادرست از طرف مصرف‌کننده گارانتی را باطل می‌کند. پس بستن درست سیم‌ها و کابل‌ها فقط موضوع کارکرد نیست و روی حفظ گارانتی هم اثر دارد. قطعه‌های استارت ساج در آزمایشگاه ساج مطابق استانداردهای ۴۱۴۳ و ۴۱۴۴ آزمایش می‌شوند و این مجموعه دستگاه تست استارت تمام‌اتوماتیک و موتور تست برای آزمون عمر استارت دارد.
پرسش‌های پرتکرار
چرا استارت فقط تق می‌زند و نمی‌چرخد؟
یعنی هسته کشیده می‌شود ولی جریان کافی به موتور استارت نمی‌رسد. علت معمول کنتاکت فرسودهٔ اتوماتیک است، اما پیش از تعویض باید شارژ باتری، سرباتری و کابل‌ها را بررسی کرد.
آیا می‌شود اتوماتیک ۱۲ ولت را روی خودروی ۲۴ ولت بست؟
خیر. سیم‌پیچ اتوماتیک ۱۲ ولت روی سیستم ۲۴ ولت زود می‌سوزد. ساج اتوماتیک ۱۲ ولت و ۲۴ ولت خاوری را جداگانه تولید می‌کند و پیش از سفارش باید ولتاژ استارت را بررسی کرد.
اگر استارت بعد از روشن شدن موتور قطع نشد چه کنم؟
موتور را خاموش کنید، برق را با کلید قطع‌کن باتری یا جدا کردن کابل منفی باتری قطع کنید و تا رفع عیب استارت نزنید. کنتاکت چسبیده، هستهٔ گیرکرده یا فرمانی که از سوئیچ قطع نمی‌شود می‌تواند علت باشد و ادامهٔ کار به آرمیچر و دندهٔ استارت آسیب می‌زند.
اتوماتیک استارت ساج گارانتی دارد؟
بله، یک سال از تاریخ تولیدی که روی برچسب هولوگرام درج شده است. نصب نادرست، ضربه، دستکاری قطعه خارج از شرکت یا پاره شدن برچسب، گارانتی را باطل می‌کند.
قیمت اتوماتیک استارت را از کجا بپرسم؟
سایت ساج فروش آنلاین ندارد و قیمت درج نمی‌کند. استعلام قیمت و موجودی و ثبت سفارش از راه تلفن یا واتس‌اپ انجام می‌شود.