Published: 1 min read
اتوماتیک استارت همان قطعهٔ استوانه‌ای روی بدنهٔ استارت است که با فرمان سوئیچ دو کار را هم‌زمان انجام می‌دهد: دندهٔ استارت را به سمت فلایویل جلو می‌برد و کنتاکت اصلی را می‌بندد تا جریان سنگین باتری به موتور استارت برسد. اگر استارت با زدن سوئیچ فقط صدای تق می‌دهد، اصلاً نمی‌چرخد یا گاهی می‌گیرد و گاهی نه، اتوماتیک پس از باتری و سرباتری یکی از اولین قطعه‌هایی است که باید بررسی شود.
اتوماتیک استارت چیست و چرا لازم است؟
موتور استارت هنگام چرخاندن موتور دیزل جریان بسیار زیادی از باتری می‌کشد. این جریان را نمی‌شود از مسیر سوئیچ داخل کابین عبور داد؛ سیم‌ها و کنتاکت‌های سوئیچ برای چنین باری ساخته نشده‌اند. به همین دلیل بین باتری و موتور استارت یک کلید قدرتی قرار می‌گیرد که با یک جریان کوچک فرمان می‌گیرد و جریان بزرگ را وصل می‌کند. در ایران به این کلید مغناطیسی «اتوماتیک استارت» می‌گویند و در منابع فنی با نام سلونوئید استارت شناخته می‌شود.
کار دوم اتوماتیک مکانیکی است. هستهٔ آهنی داخل آن هنگام فعال شدن به داخل کشیده می‌شود و از طریق دوشاخهٔ استارت نیرو را به دنده منتقل می‌کند تا دنده با فلایویل درگیر شود. وقتی سوئیچ رها می‌شود، فنر داخلی هسته را برمی‌گرداند، دنده عقب می‌رود و مدار اصلی قطع می‌شود. پس سلامت اتوماتیک هم روی رسیدن جریان اثر دارد و هم روی درگیری درست دنده.
اجزای اصلی اتوماتیک استارت
- سیم‌پیچ: با رسیدن فرمان سوئیچ، میدان مغناطیسی می‌سازد و هسته را به داخل می‌کشد. در بیشتر اتوماتیک‌ها یک سیم‌پیچ برای کشیدن هسته و یک سیم‌پیچ برای نگه داشتن آن در طول استارت‌زدن وجود دارد.
- هسته (پلانجر): قطعهٔ متحرکی که حرکتش هم کنتاکت را می‌بندد و هم دوشاخه را جابه‌جا می‌کند.
- کنتاکت اصلی: صفحهٔ مسی که در انتهای حرکت هسته، پیچ ورودی باتری را به پیچ خروجی به سمت موتور استارت وصل می‌کند.
- فنر برگشت: بعد از رها کردن سوئیچ هسته را عقب می‌کشد و مدار را قطع می‌کند.
- پیچ‌ها و فیش‌ها: پیچ ورودی کابل باتری، پیچ خروجی به موتور استارت و فیش فرمان که سیم سوئیچ به آن وصل می‌شود.
علائم خرابی اتوماتیک استارت
خرابی اتوماتیک معمولاً با یکی از چند نشانهٔ آشنا خودش را نشان می‌دهد. هیچ‌کدام از این نشانه‌ها به‌تنهایی حکم قطعی نیست، چون باتری ضعیف، سرباتری شل یا اکسیدشده و کابل فرسوده هم همین رفتارها را ایجاد می‌کنند. با این حال، شناختن الگو کمک می‌کند عیب‌یابی از جای درست شروع شود.
۱. صدای تق بدون چرخیدن استارت
رایج‌ترین نشانه همین است: سوئیچ را می‌زنید، یک تق یا چند تق‌تق پشت‌سرهم شنیده می‌شود، اما موتور استارت نمی‌چرخد. یعنی سیم‌پیچ هسته را کشیده، ولی کنتاکت اصلی جریان کافی را عبور نمی‌دهد. فرسودگی و سوختگی سطح کنتاکت‌ها علت معمول آن است. تق‌تق‌های پشت‌سرهم اغلب به افت ولتاژ مربوط است؛ هسته کشیده می‌شود، ولتاژ می‌افتد، هسته رها می‌شود و این چرخه تکرار می‌شود.
۲. هیچ صدایی نمی‌آید
اگر با زدن سوئیچ هیچ صدایی از اتوماتیک نیاید، یا فرمان به فیش آن نمی‌رسد یا سیم‌پیچ قطع شده است. در شرح اتوماتیک ۱۲ ولت ساج هم سوختن سیم‌پیچ از علت‌های نچرخیدن استارت ذکر شده است. پیش از تعویض، باید مطمئن شد که برق سوئیچ واقعاً به فیش فرمان می‌رسد.
۳. استارت بعد از روشن شدن موتور خاموش نمی‌شود
اگر بعد از رها کردن سوئیچ صدای چرخیدن استارت ادامه پیدا کند، یا کنتاکت اصلی به هم چسبیده، یا هسته در مسیرش گیر کرده، یا فرمان سوئیچ قطع نمی‌شود. این حالت خطرناک است؛ دنده درگیر می‌ماند و موتور استارت مدام زیر جریان است، پس کاسه‌خار، آرمیچر، دنده و بوش‌ها در مدت کوتاهی آسیب جدی می‌بینند و کابل‌ها داغ می‌شوند. در این وضعیت موتور را خاموش کنید و برق را با کلید قطع‌کن باتری، یا اگر نیست با جدا کردن کابل منفی از باتری، قطع کنید؛ مراقب جرقه و قطعه‌های داغ باشید و تا رفع عیب استارت نزنید.
۴. استارت گاهی می‌گیرد و گاهی نه
استارت‌زدن نامنظم معمولاً به کنتاکت‌های ناصاف و سوخته برمی‌گردد که فقط در بعضی نقاط تماس خوب برقرار می‌کنند. اتصال‌های شل روی پیچ‌های اتوماتیک یا سرباتری هم همین رفتار را دارند. اگر با چند ضربهٔ آرام به بدنهٔ اتوماتیک استارت گرفت، احتمال خرابی کنتاکت یا گیر کردن هسته بیشتر می‌شود؛ این ترفند راه‌حل نیست و فقط نشانه است.
۵. چرخیدن استارت با صدای ساییدگی دنده
اگر استارت می‌چرخد ولی صدای ساییدگی یا کوبیدن دنده شنیده می‌شود، ممکن است دنده پیش از درگیری کامل با فلایویل شروع به چرخش کند. این مشکل می‌تواند از اتوماتیک، دوشاخه یا مجموعهٔ کاسه‌خار باشد و ادامهٔ آن به دندانه‌های فلایویل هم آسیب می‌زند.
تست اتوماتیک استارت پیش از تعویض
تست اتوماتیک یعنی جدا کردن عیب اتوماتیک از عیب باتری، کابل و موتور استارت. ترتیب درست این است: اول باتری و اتصال بدنه، بعد روی خودرو صدای اتوماتیک، رسیدن فرمان سوئیچ و افت ولتاژ کنتاکت اصلی هنگام استارت‌زدن، و در آخر پس از پیاده کردن استارت از خودرو، تست روی میز با باتری و اهم‌متر روی سیم‌پیچ‌ها.
پیش از هر تست، باتری و اتصال بدنه سالم است؟
شارژ باتری، تمیزی و سفتی سرباتری‌ها، کابل اصلی و کابل بدنه را اول ببینید. باتری ضعیف دقیقاً همان تق‌تق و نچرخیدنی را می‌سازد که به اتوماتیک نسبت می‌دهند. نشانه‌های سرباتری خراب را در راهنمای سرباتری کامیون و خودروهای دیزلی نوشته‌ایم. تا این مرحله سالم نباشد، نتیجهٔ هیچ تست بعدی قابل اعتماد نیست.
اتوماتیک استارت را روی خودرو چطور تست کنیم؟
خودرو را در دندهٔ خلاص بگذارید، ترمزدستی را بکشید و سوئیچ را بزنید. اتوماتیک سالم یک تق محکم و کوتاه می‌دهد، دنده جلو می‌آید و موتور استارت می‌چرخد. اگر فقط تق می‌شنوید، هسته کشیده شده ولی جریان اصلی به موتور نمی‌رسد. اگر هیچ صدایی نیست، سراغ فرمان بروید.
تست‌لامپ یا ولت‌متر را بین فیش کوچک فرمان و بدنه بگذارید و هم‌زمان سوئیچ را بزنید. ولتاژ باید به فیش برسد و تا وقتی سوئیچ نگه داشته شده بماند. اگر نمی‌رسد، عیب در سوئیچ، رله یا سیم‌کشی است و خریدن اتوماتیک فایده ندارد.
کنتاکت اصلی را چطور بسنجیم؟
این تست هم روی خودرو و پیش از پیاده کردن استارت انجام می‌شود. ولت‌متر را روی رنج مناسب بین پیچ ورودی باتری و پیچ خروجی به موتور استارت بگذارید و هنگام استارت‌زدن عدد را بخوانید. در کنتاکت سالم این افت بسیار کم است. افت محسوس یعنی سطح کنتاکت سوخته است و جریان را خوب نمی‌گذراند. هنگام تست، سیم‌های متر را از دنده، تسمه و قطعه‌های گردان دور نگه دارید.
تست اتوماتیک ۲۴ ولت چه احتیاط‌هایی دارد؟
ولتاژ تست باید با ولتاژ نوشته‌شده روی اتوماتیک یکی باشد. اتوماتیک ۱۲ ولت را به ۲۴ ولت نزنید؛ سیم‌پیچ می‌سوزد. اتوماتیک ۲۴ ولت را هم روی یک باتری ۱۲ ولت نزنید و اگر ضعیف کشید آن را خراب فرض نکنید؛ با نصف ولتاژ طبیعی است که هسته کامل کشیده نشود. برای ۲۴ ولت دو باتری ۱۲ ولت را پشت‌سرهم ببندید. تست‌لامپ ۱۲ ولت روی خط ۲۴ ولت می‌سوزد و ولت‌متر باید رنج بالاتر از ۲۴ ولت داشته باشد. کابل رابط بین دو باتری و کابل بدنه را هم نگاه کنید.
اتوماتیک استارت را با باتری روی میز چطور تست کنیم؟
استارت بازشده را محکم مهار کنید و باتری هم‌ولتاژ و شارژشده را با کابل قطور وصل کنید: قطب منفی به بدنهٔ استارت و قطب مثبت به پیچ بزرگ ورودی باتری روی اتوماتیک. بعد با یک سیم جدا، مثبت باتری را فقط چند لحظه به فیش کوچک بزنید. اتوماتیک سالم هسته را سریع و محکم می‌کشد، دنده بیرون می‌زند و موتور استارت با دور کامل می‌چرخد؛ با برداشتن سیم، فنر همه‌چیز را برمی‌گرداند. استارت هنگام چرخیدن تکان می‌خورد، پس دست و لباس را از دنده دور نگه دارید. این کار را فقط روی میز انجام دهید؛ وصل کردن پیچ‌های اتوماتیک به هم با پیچ‌گوشتی یا سیم روی خودرو جرقهٔ شدید و چرخیدن ناگهانی موتور را در پی دارد.
دنده تنبل بیرون بیاید یا اصلاً نیاید، سیم‌پیچ کشنده ضعیف یا قطع است یا هسته گیر دارد. هسته بکشد و رها کند و پشت‌سرهم تق‌تق کند، با باتری شارژشده یعنی سیم‌پیچ نگهدارنده قطع است. دنده بیرون بیاید ولی موتور نچرخد، کنتاکت یا خود موتور استارت زیر سؤال می‌رود. اگر اتوماتیک ساج هنوز گارانتی دارد، بدنه را باز نکنید و برچسب هولوگرام را پاره نکنید؛ فقط تست‌های بیرونی بزنید.
تست اتوماتیک استارت با مولتی‌متر و اهم‌متر چگونه است؟
اتوماتیک را از برق جدا کنید و سیم رابط به موتور استارت را باز کنید. در بیشتر طرح‌ها سیم‌پیچ نگهدارنده بین فیش کوچک و بدنه است و سیم‌پیچ کشنده بین فیش کوچک و پیچ بزرگ سمت موتور. در هر دو باید پیوستگی ببینید. اهم‌متر چیزی نشان ندهد یعنی سیم‌پیچ قطع است. عدد خیلی کمتر از اتوماتیک سالمِ هم‌مدل یعنی اتصال بین دورهای سیم‌پیچ است و جریان زیاد می‌کشد. چون مقاومت سیم‌پیچ کوچک است، بهترین کار مقایسه با یک قطعهٔ سالم است.
یک بررسی دیگر هم هست: بین دو پیچ بزرگ، وقتی اتوماتیک برق ندارد، نباید پیوستگی باشد. اگر هست، کنتاکت جوش خورده است؛ همین عیب استارتی را می‌سازد که بعد از روشن شدن موتور خاموش نمی‌شود.
| علامت | تست | نتیجه‌ای که خرابی را نشان می‌دهد | اقدام |
|---|---|---|---|
| فقط یک تق، استارت نمی‌چرخد | افت ولتاژ بین دو پیچ بزرگ هنگام استارت | افت محسوس، با باتری و کابل سالم | کنتاکت سوخته؛ اتوماتیک را عوض کنید |
| هیچ صدایی نمی‌آید | ولتاژ فیش کوچک، بعد اهم‌متر روی سیم‌پیچ‌ها | ولتاژ می‌رسد ولی سیم‌پیچ پیوستگی ندارد | سیم‌پیچ قطع؛ تعویض اتوماتیک |
| تق‌تق پشت‌سرهم | شارژ باتری، بعد تست روی میز | روی میز هسته می‌ماند، روی خودرو رها می‌شود | باتری و اتصال‌ها را درست کنید |
| بعد از روشن شدن خاموش نمی‌شود | پیوستگی بین دو پیچ بزرگ بدون برق | پیوستگی دارد یا هسته برنمی‌گردد | کنتاکت چسبیده؛ تعویض |
| گاهی می‌گیرد، گاهی نه | چند بار افت ولتاژ و سفتی پیچ‌ها | عدد هر بار فرق می‌کند | اتصال‌ها را سفت کنید، بعد کنتاکت را بسنجید |
| صدای ساییدگی دنده | تست روی میز | دنده دیر یا ناقص جلو می‌آید | هسته، دوشاخه و کاسه‌خار را ببینید |
اگر نتیجه به خرابی اتوماتیک رسید، ساج دو مدل طرح خاور می‌سازد: اتوماتیک استارت ۲۴ خاوری و اتوماتیک استارت ۱۲ ولت خاوری؛ ولتاژ را از روی باتری‌ها قطعی کنید و بعد سفارش دهید.
تعمیر یا تعویض اتوماتیک استارت؟
در بعضی تعمیرگاه‌ها کنتاکت‌های سوخته را صاف یا جابه‌جا می‌کنند تا اتوماتیک دوباره کار کند. این کار شاید موقتاً جواب بدهد، اما سطح کنتاکتی که یک بار سوخته معمولاً دوباره زودتر از قبل خراب می‌شود. وقتی سیم‌پیچ سوخته، فنر ضعیف شده یا بدنه و هسته آسیب دیده، تعمیر منطقی نیست و تعویض کامل اتوماتیک انتخاب درست‌تری است.
یک نکته را هم نباید فراموش کرد: اتوماتیکی که سوخته، گاهی نتیجهٔ مشکل دیگری است. استارت‌زدن طولانی و پشت‌سرهم، باتری ضعیف که ولتاژ را پایین می‌کشد، یا استارتی که به‌خاطر بوش و بلبرینگ فرسوده سنگین می‌چرخد، فشار بیشتری روی اتوماتیک می‌گذارد. اگر استارت را برای تعویض اتوماتیک باز کرده‌اید، وضعیت کاسه‌خار، بوش‌ها و دوشاخه را هم ببینید. برای همین تعمیر، کیت‌های تعمیر استارت ساج، از جمله کیت کاسه‌خار استارت خاور، در دسترس‌اند تا یک بار باز کردن استارت برای همهٔ قطعه‌های فرسوده کافی باشد.
اتوماتیک استارت ۱۲ ولت و ۲۴ ولت؛ تفاوت در چیست؟
ظاهر اتوماتیک‌های ۱۲ و ۲۴ ولت ممکن است شبیه باشد، اما سیم‌پیچ آن‌ها برای ولتاژ متفاوتی ساخته شده است. اتوماتیک ۱۲ ولت روی سیستم ۲۴ ولت جریان بیش از حد می‌کشد و سیم‌پیچ آن خیلی زود می‌سوزد. اتوماتیک ۲۴ ولت روی سیستم ۱۲ ولت هم نیروی کافی برای کشیدن هسته و بستن کامل کنتاکت ندارد. به همین دلیل در شرح محصول اتوماتیک ساج تأکید شده که پیش از سفارش ولتاژ استارت را بررسی کنید.
| مورد | اتوماتیک استارت ۱۲ ولت خاوری | اتوماتیک استارت ۲۴ خاوری |
|---|---|---|
| ولتاژ سیستم برق | ۱۲ ولت | ۲۴ ولت |
| کاربرد در کاتالوگ ساج | استارت موتور مینی‌بوس | مدل ۲۴ ولت طرح خاور |
| استارت هم‌ولتاژ در کاتالوگ | استارت خاور ۱۲ ولت (خاور ۶۰۸ و ۸۰۸، مینی‌بوس بنز ۹۱۱، موتور ۳۸۶ ایدم) | استارت خاور ۲۴ ولت (خاور ۶۰۸ و ۸۰۸، مینی‌بوس بنز، اتوبوس بنز ۳۰۲، موتور ۳۱۴ ایدم) |
| نتیجهٔ نصب روی ولتاژ اشتباه | روی سیستم ۲۴ ولت سیم‌پیچ می‌سوزد | روی سیستم ۱۲ ولت ممکن است هسته کامل کشیده نشود و کنتاکت درست بسته نشود |
خودروهای خانوادهٔ خاور با هر دو ولتاژ در بازار هستند؛ پس نام خودرو به‌تنهایی برای انتخاب کافی نیست. ولتاژ باتری‌ها و برچسب استارت فعلی را ببینید. برای شناخت دقیق‌تر استارت‌های این خانواده، راهنمای استارت و دینام بنز خاور و ده تن را بخوانید و فهرست قطعه‌ها را در صفحهٔ قطعات بنز خاور ببینید.
اتوماتیک استارت‌های ساج
گروه صنعتی ساج در کاتالوگ فعلی خود دو اتوماتیک استارت طرح خاور دارد که هر دو در کارخانهٔ ساج در تبریز ساخته و آزمایش می‌شوند:
- اتوماتیک استارت ۲۴ خاوری: مدل ۲۴ ولت طرح خاور، در دستهٔ اتوماتیک استارت.
- اتوماتیک استارت ۱۲ ولت خاوری: مدل ۱۲ ولت طرح خاور که در کاتالوگ برای استارت موتور مینی‌بوس معرفی شده است، در دستهٔ اتوماتیک استارت خاوری ۱۲ ولت.
اگر کل استارت فرسوده است و تعویض اتوماتیک به‌تنهایی کافی نیست، استارت‌های کامل ساج را در دستهٔ استارت موتور ببینید؛ برای خانوادهٔ خاور، استارت خاور ۱۲ ولت و استارت خاور ۲۴ ولت هر دو در کاتالوگ هستند. اگر در انتخاب بین تعمیر و تعویض کامل تردید دارید، راهنمای انتخاب استارت و دینام کامیون کمک می‌کند.
چطور اتوماتیک درست را انتخاب و سفارش دهیم؟
- ولتاژ سیستم را قطعی کنید: ۱۲ یا ۲۴ ولت، از روی باتری‌ها و برچسب استارت فعلی.
- طرح استارت را بشناسید: اتوماتیک‌های ساج طرح خاور هستند؛ اتوماتیک قدیمی را کنار قطعهٔ نو بگذارید و محل پیچ‌ها و فیش فرمان را مقایسه کنید.
- علت خرابی را پیدا کنید: اگر اتوماتیک قبلی سوخته، باتری، کابل‌ها، سوئیچ و سلامت خود استارت را هم بررسی کنید تا قطعهٔ نو به همان سرنوشت دچار نشود.
- نصب را درست انجام دهید: کابل منفی باتری را قبل از کار جدا کنید، پیچ‌های قدرت را تمیز و محکم ببندید و سیم فرمان را به فیش درست وصل کنید.
- برچسب را نگه دارید: تاریخ تولید روی برچسب هولوگرام مبنای گارانتی است.
سایت ساج فروش آنلاین ندارد و قیمت روی صفحه‌ها درج نمی‌شود. برای استعلام موجودی و سفارش، از راه تلفن یا واتس‌اپ در صفحهٔ تماس با ما اقدام کنید.
گارانتی و آزمون
محصولات ساج از تاریخ تولیدی که روی برچسب نوشته شده یک سال گارانتی دارند. طبق شرایط گارانتی ساج، باز کردن یا دستکاری قطعه خارج از شرکت، پاره شدن برچسب هولوگرام، ضربه و آسیب، و اتصال یا نصب نادرست از طرف مصرف‌کننده گارانتی را باطل می‌کند. پس بستن درست سیم‌ها و کابل‌ها فقط موضوع کارکرد نیست و روی حفظ گارانتی هم اثر دارد. قطعه‌های استارت ساج در آزمایشگاه ساج مطابق استانداردهای ۴۱۴۳ و ۴۱۴۴ آزمایش می‌شوند و این مجموعه دستگاه تست استارت تمام‌اتوماتیک و موتور تست برای آزمون عمر استارت دارد.
برای راهنمایی یا تعمیر پس از خرید، صفحهٔ خدمات پس از فروش ساج را ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
چرا استارت فقط تق می‌زند و نمی‌چرخد؟
یعنی هسته کشیده می‌شود ولی جریان کافی به موتور استارت نمی‌رسد. علت معمول کنتاکت فرسودهٔ اتوماتیک است، اما پیش از تعویض باید شارژ باتری، سرباتری و کابل‌ها را بررسی کرد.
اتوماتیک استارت را با باتری چطور تست کنیم؟
استارت را روی میز محکم مهار کنید و باتری هم‌ولتاژ را با کابل قطور ببندید: منفی به بدنهٔ استارت و مثبت به پیچ بزرگ ورودی، بعد مثبت را فقط چند لحظه به فیش کوچک بزنید. اتوماتیک سالم هسته را با یک تق محکم می‌کشد، دنده بیرون می‌زند و استارت می‌چرخد. دنده نیاید یا تنبل بیاید، سیم‌پیچ کشنده ضعیف یا قطع است یا هسته گیر دارد. ۱۲ ولت را با باتری ۱۲ ولت و ۲۴ ولت را با دو باتری پشت‌سرهم تست کنید و دست را از دنده دور نگه دارید.
تست اتوماتیک استارت با مولتی‌متر چگونه است؟
اتوماتیک را از برق جدا کنید و سیم رابط موتور را باز کنید. با اهم‌متر بین فیش کوچک و بدنه و بین فیش کوچک و پیچ بزرگ سمت موتور باید پیوستگی باشد؛ نبودنش یعنی سیم‌پیچ قطع است. بین دو پیچ بزرگ بدون برق نباید پیوستگی باشد. روی خودرو هم با ولت‌متر افت ولتاژ بین دو پیچ بزرگ را هنگام استارت ببینید: افت محسوس یعنی کنتاکت سوخته.
آیا می‌شود اتوماتیک ۱۲ ولت را روی خودروی ۲۴ ولت بست؟
خیر. سیم‌پیچ اتوماتیک ۱۲ ولت روی سیستم ۲۴ ولت زود می‌سوزد. ساج اتوماتیک ۱۲ ولت و ۲۴ ولت خاوری را جداگانه تولید می‌کند و پیش از سفارش باید ولتاژ استارت را بررسی کرد.
اگر استارت بعد از روشن شدن موتور قطع نشد چه کنم؟
موتور را خاموش کنید، برق را با کلید قطع‌کن باتری یا جدا کردن کابل منفی باتری قطع کنید و تا رفع عیب استارت نزنید. کنتاکت چسبیده، هستهٔ گیرکرده یا فرمانی که از سوئیچ قطع نمی‌شود می‌تواند علت باشد و ادامهٔ کار به آرمیچر و دندهٔ استارت آسیب می‌زند.
اتوماتیک استارت ساج گارانتی دارد؟
بله، یک سال از تاریخ تولیدی که روی برچسب هولوگرام درج شده است. نصب نادرست، ضربه، دستکاری قطعه خارج از شرکت یا پاره شدن برچسب، گارانتی را باطل می‌کند.
قیمت اتوماتیک استارت را از کجا بپرسم؟
سایت ساج فروش آنلاین ندارد و قیمت درج نمی‌کند. استعلام قیمت و موجودی و ثبت سفارش از راه تلفن یا واتس‌اپ انجام می‌شود.